Hội nhà văn TPHCM sẽ khởi sắc, nếu LÊ QUANG TRANG ra đi?

Hội nhà văn TPHCM sẽ khởi sắc, nếu LÊ QUANG TRANG ra đi?

Đại hội Hội nhà văn TPHCMđược ấn định diễn ra hai ngày 16-17.6.2015. Một nhiệm kỳ 5năm đã trôi qua, hay dở tùy cách nhìn của mỗi hội viên. Thế nhưng, có hai sự kiện không thể không nhắc đến. Thứ nhất,đầu nhiệm kỳ, trang web của Hội được thành lập và hoạt động. Thứ hai, cuối nhiệm kỳ, Ban thường vụ Hội phát huy tinh thần dân chủ bằng cách dùng con dấu của Hội để… tranh luận với một hội viên. Tại sao một thành phố năng động nhất nước, nơi phát khởi những trào lưu văn học lôi cuốn nhất nước, lại có một Hội nhà văn càng ngày càng khiến giới cầm bút ngao ngán?

HỘI NHÀ VĂN TPHCM SẼ KHỞI SẮC, NẾU LÊ QUANG TRANG RA ĐI?

LÊ THIẾU NHƠN

Trang web một bên và chủ tịch hội một bên

Ưu điểm đáng kể nhất của Hội nhà văn TPHCM nhiệm kỳ 2010-2015 chính là có được trang web. Dù chất lượng còn thua kém nhiều trang web cá nhân, nhưng ít ra trang web Hội nhà văn TPHCM cũng có quyền tự hào hơn hẳn trang web của Hội nhà văn Hà Nội hay trang web các Hội văn nghệ địa phương khác. Thế nhưng, trang web chỉ có một người tâm huyết trực tiếp làm thì không thể nào hay ho được. Hơn nữa, chuyện tiền bạc cũng ì xèo liên tục. Giấy phép không có, giải ngân cũng chờ mòn chờ mỏi.

Nhờ trang web mà nhiều người còn biết thì ra Hội nhà văn TPHCM vẫn có hoạt động.

Lẽ ra trang web cũng đủ để bù đắp cho những trì trệ của Hội nhà văn TPHCM, nếu như không có một ông Chủ tịch Hội quá tầm thường. Vì sao lại có màu sắc công kích cá nhân vậy? Xin thưa, người đứng đầu một Hội không phải là cung tên hay đao kiếm, mà chính là ngọn cờ của một đội quân. Ngọn cờ nghiêng ngả thì cung tên càng cứng và đao kiếm càng bén, sẽ càng thêm bẽ bàng!

Hãy so sánh với các nhiệm kỳ trước. Thực tế, các nhiệm kỳ trước cũng hoạt động chừng mực thôi, nhưng tại sao hội viên không thấy chán chường? Đơn giản vì Nguyễn Quang Sáng hay Lê Văn Thảo đều có tài năng và nhân cách xứng đáng để làm một ngọn cờ. Hội viên chỉ cần biết thủ lĩnh của mình đã viết “Chiếc lược ngà” hoặc đã viết “Một ngày và một đời”, thì thâm tâm đã hãnh diện ít nhiều. Còn Lê Trang Quang là một nhà thơ hạng xoàng, và là một nhà phê bình hạng xoàng hơn. Lê Quang Trang chưa từng có một câu thơ nào đáng nhớ, hoặc có một trang lý luận văn chương nào đáng đọc lần thứ hai.

Một cây bút nhạt nhẽo như Lê Quang Trang có thể trở thành Chủ tịch Hội nhà văn TPHCM, trước hết là lỗi của các hội viên không thực sự cầu tiến. Thói quen bỏ phiếu khi bầu ban chấp hành, phần lớn chỉ nhăm nhăm gạch tên những gương mặt nổi trội mà mình không ưa, cho nên những kẻ lờ lờ nước hến lại… trúng cử. Mặt khác, nhiều người nghĩ rằng, một anh năng lực vào loại vô thưởng vô phạt thì sẽ… vô hại. Nhầm to! Một anh năng lực vô thưởng vô thưởng khi có chút chức quyền để hám danh hám lợi, thì sẽ gây ra hậu quả khôn lường. Xưa nay, xum họp hay ly tán đều do lòng người mà ra! Một Chủ tịch Hội ấm ớ thì không thể thu hút được hội viên gắn bó với hội.

Phản biện: chủ tịch hội cũng chỉ là một cá nhân! Tuy nhiên, đó là cá nhân quan trọng. Không phải Hội nhà văn TPHCM triệu tập toàn thể hội viên cả buổi sáng 14-4-2015 cũng chỉ để làm một việc duy nhất là… đề cử Chủ tịch Hội à? Chấm điểm chủ tịch Hội cũng đồng nghĩa với việc đánh giá thành bại của Hội trong một nhiệm kỳ. Vì vậy, xin người đọc hãy hết sức bình tĩnh và khách quan, bởi lẽ chính tôi – người viết bài này, chỉ nhìn việc chứ không nhìn người. Và chính tôi là người đã viết bài động viên Lê Quang Trang đầu tiên, khi ông vừa nhận sổ hưu chân ướt chân ráo từ Hà Nội vào TPHCM tìm đường nhập cư phương Nam. Không ít hội viên Hội nhà văn TPHCM đã nói thẳng với tôi rằng: “Không biết Lê Quang Trang là ai, cho đến khi đọc bài viết “Lê Quang Trang lắng nghe gió vẫn thổi về từ biển” của ông!”. Nếu do bài viết của tôi mà đồng nghiệp nào trót hớ hênh đặt niềm tin vào Lê Quang Trang, thì nhân đây, tôi xin có lời tạ lỗi chân thành!

Cuộc tranh luận vô tiền khoáng hậu

    Trên báo Văn Nghệ TPHCM số 352 ra ngày 7.5.2015, ở mục “Diễn đàn xây dựng Hội” có bài “Hội nhà văn thành phố, cần lắm những lắm lòng” của nhà thơ Lê Tú Lệ. Lâu nay tôi cứ ngỡ Lê Tú Lệ chỉ làm thơ lơ mơ, không ngờ chị quan sát rất thấu đáo và lập luận rất mạch lạc. Đó là một bài viết xuất sắc. Chỉ cần những người lãnh đạo Hội nhà văn TPHCM khóa tới làm theo những gợi ý và tránh bớt những sai lầm mà Lê Tú Lệ đã chỉ ra, thì hội sẽ phát triển.

    Thật bất ngờ, Hội nhà văn TPHCM phản pháo bằng một bài báo như công văn ( hay một công văn như bài báo?) lấy danh nghĩa... thường vụ hội. Tôi nói vậy, bởi lẽ bài “Không chỉ là tấm lòng chung chung” được in trên báo Văn Nghệ TPHCM số 354 phát hành hai tuần sau bài “Hội nhà văn thành phố, cần lắm những tấm lòng”, tuy có ký tên Chủ tịch Hội nhưng không... ghi ngày tháng!

      Lịch sử các hội nghề nghiệp ở Việt Nam sẽ phải ghi nhớ chuyện này, vì đây là lần đầu tiên một tổ chức đoàn thể lại nhân danh Ban thường vụ và dùng con dấu của Hội chỉ để... tranh luận với một hội viên. Quá tuyệt vời, tài trí của Ban thường vụ cao siêu thật!

     Nào, để xem Ban thường vụ gồm những ai đã nhúng bút vào cái bài báo na ná công văn? Cứ làm phép loại trừ sẽ rõ.

Phó Chủ tịch thường trực Hội – Trần Văn Tuấn chăng? Trần Văn Tuấn là một nhà văn có tài. Trần Văn Tuấn cùng với Nguyễn Mạnh Tuấn và Nhật Tuấn được tôn vinh là “tam tuấn” của văn học miền Nam sau năm 1975. Trần Văn Tuấn dù không hào hoa và phóng khoáng, nhưng cũng không đến nỗi viết một bài vớ vẩn mức ấy.

Phó Chủ tịch Hội- Phạm Sỹ Sáu chăng? Phạm Sỹ Sáu tuy thơ rổn rảng kiểu “hành” nhưng lại là người rất biết cách lưỡng lự. Vì vậy, việc gì mà có nguy cơ... ngửa bụng trước bàn dân thiên hạ, thì Phạm Sỹ Sáu sẽ nhanh nhẹn lùi tấm thân to lớn lại phía sau, để hào hứng dự phần bằng nhiệt huyết của... cánh tay thứ hai.

     Như vậy, người trực tiếp chấp bút bài “Không chỉ là tấm lòng chung chung” đích thị Lê Quang Trang. Phải là Lê Quang Trang mới có khả năng để viết ra văn bản nhiều lời ít ý như thế! Đấy là khả năng độc đáo của Lê Quang Trang, viết ra thứ gì cũng khiến người đọc xong cảm thấy như... chưa đọc bao giờ. Tuy nhiên, ở đây đã dùng đến con dấu của Hội thì phải ai cũng cố gắng hy vọng cái văn bản ảo diệu kia hé lộ chút giá trị nào đó.

     Lê Quang Trang tổng kết đời thơ của mình bằng tập “Gió vẫn thổi về từ biển”. Xét về sức rung động, “Gió vẫn thổi về từ biển” kém hơn tập thơ “Lỡ tay rượu đổ thềm người” của Lê Tú Lệ một tý, nhưng vẫn có bài thơ “Dân” đáng lưu ý. Nguyên văn như sau

Nhà Lý trị vì hai trăm mười lăm năm (1010-1225)

Nhà Trần ngắn hơn bốn chục (1225-1400)

Hậu Lê ba trăm sáu (1428-1788)

Mỗi triều bao thăng trầm

Nhà nước của dân do dân vì dân

Sao mới một phần hai thế kỷ

Mà đã bao phen bão lốc

Hỡi những ai đang trên nấc thang quyền lực

Có nhớ chăng “chở thuyền là dân

Mà lật thuyền cũng là dân”.

Đấy, ghê gớm chưa! Dẫu mặc định nhà nước “bao phen bão lốc” nhưng khi đã đánh hơi thấy sự việc đụng chạm danh lợi riêng mình, thì Lê Quang Trang không muốn nghe “dân” và cũng không thèm làm “dân” nữa!

Sự đối ngoại “kiên quyết và tinh tế” của ông Chủ tịch Hội

     Khi nhà thơ Lê Tú Lệ nêu sự thật Hội nhà văn TPHCM thụ động trước hành động gây hấn của Trung Quốc mang giàn khoan HD 981 vào thềm lục địa nước ta, thì Lê Quang Trang lên giọng răn dạy “chưa hiểu thấu công việc ngoại giao vừa hợp tác vừa đấu tranh, cần sự kiên quyết và tinh tế”. Miệng lưỡi như một chính khách thứ thiệt!

    Thế nhưng, chờ dài cổ không thấy ông chủ tịch khả kính viết bài gì lên án láng giềng bá đạo, để hội viên học hỏi. Đầu tháng 6-2014, khi nhiều hội viên tham gia mít tinh bày tỏ tinh thần yêu nước thì Lê Quang Trang lấy tư cách Phó Chủ tịch Hội nhà văn VN kiêm Chủ tịch Hội nhà văn TPHCM dẫn đầu một đoàn sang giao lưu ở... thành phố Côn Minh, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Chuyến đi ấy cần thiết không? Cần thiết chứ, nếu nói theo thứ ngôn ngữ tiểu xảo mị dân thớ lợ của Hữu Thỉnh, thì “chỉ cần Lê Quang Trang có mặt là hội nghị đã thành công một nửa”.

     Tại sao Lê Quang Trang không tạm ngưng hoặc từ bỏ chuyến đi vào thời điểm nhạy cảm ấy, để thể hiện thái độ kiên quyết bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ cha ông để lại, như hàng triệu đồng bào khắp Việt Nam? Nếu đã lỡ đi, thì tại sao trên diễn đàn ấy, Lê Quang Trang không cất tiếng nói đanh thép dùm cho bao nhiêu tâm tư người dân nước mình? Trong lúc mọi công dân Việt Nam ngồi trên chảo lửa vì hải phận bị đe dọa, thì Lê Quang Trang cũng kịp khoe lên mạng mấy tấm ảnh chụp ở phố phường Vân Nam như những du khách thong dong và hể hả. Chao ôi, hãy nhìn Lê Quang Trang xem có ấn tượng chưa kìa, tạo dáng sao mà duyên thế, nụ cười sao mà xinh thế!

      Nhà thơ Lê Tú Lệ nếu trông thấy tấm ảnh kia, chắc chắn không nỡ quy kết “Hội nhà văn TPHCM yêu nước thụ động”!?

Mượn danh Hội để mưu cầu lợi ích riêng tư

      Nhà thơ Lê Tú Lệ còn băn khoăn một điều nữa, đó là công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh” mà Trung tâm Nghiên cứu Quốc học đứng ra thực hiện, còn Hội Nhà văn TPHCM chỉ là đơn vị phối hợp. Hãy nghe ngài Lê Quang Trang oai phong lẫm liệt giải trình hùng hồn: “Sự thật là, ngay sau khi xuất hiện ý tưởng, từ bước sơ khởi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc học và Chủ tịch Hội nhà văn đã bàn bạc nhiều lần về nội dung, cấu trúc công trình, tiêu chí tuyển chọn, dự thảo đề cương, căn cứ theo sở trường của từng đơn vị để phân công nhiệm vụ, rồi mới thống nhất làm tờ trình lãnh đạo thành phố...”. Thôi, không cần chấp cái đoạn văn ngắn củn mà diễn đạt rối rắm trên, chỉ cần biết chính miệng Lê Quang Trang thừa nhận Hội nhà văn TPHCM có phần tham dự.

      Cái vụ này có vẻ nhà thơ Lê Tú Lệ hơi bị sai, vì chị không biết ngài Lê Quang Trang có thính giác cực kỳ siêu đẳng trước mùi tiền. Công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh” được chi từ ngân sách đến 3,2 tỷ đồng, thì lẽ nào Lê Quang Trang chịu đứng ngoài cuộc? Phải nhảy ngay vào chứ, nhưng nhảy vào với tư cách nào thì lại là chuyện hoàn toàn khác.

      Lê Quang Trang khẳng định, Hội nhà văn TPHCM tham gia tích cực vào công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh”. Vậy xin hỏi, sao không thấy thông báo gì trên trang web của Hội, và Hội gồm những ai góp sức biên soạn? Nếu xem công trình là một gói thầu, thì Hội nhà văn TPHCM là đối tác thầu lại một phần dự án, sao không thấy trình bày cho hội viên tường tận về quá trình thu hoạch, kể cả tiền bạc lẫn tác phẩm chọn in? Phải chăng Hội nhà văn TPHCM chỉ đứng danh nghĩa, còn đối tượng thầu lại, thực sự là Lê Quang Trang và Trần Thị Thắng?

      Số tiền 3,2 tỷ đồng được rót từ ngân sách, có chuyển về tài khoản Hội nhà văn TPHCM đồng xu nào không? Hội nhà văn TPHCM đứng ra làm công trình của Thành ủy, mà sao giống như vợ chồng Lê Quang Trang giao dịch với đầu nậu sách vậy? Thẳng thắn hơn, xin hỏi: cỡ tài năng văn chương tàm tạm ngang ngửa học sinh giỏi văn cấp 3 như Lê Quang Trang và Trần Thị Thắng, thì trình độ gì và tư cách gì, mà đứng ra đại diện Hội nhà văn TPHCM để tuyển chọn tác phẩm cho “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh”?

 Nêu gương sáng làm văn và làm ăn

Sự thật phũ phàng, chủ biên mà đứng tên Lê Quang Trang thì chả có nhà văn nào có chút tiếng tăm ở TPHCM cảm thấy tự hào khi có tác phẩm được chọn in! Thế nhưng, cũng chẳng mấy người tường tận Lê Quang Trang gặt hái được bao nhiêu từ công trình“Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng thành phố Hồ Chí Minh”?

Thượng đế rất công bằng, đã cho người nào ít tài năng văn chương thì sẽ cho người ấy nhiều sự lì lợm và nhiều sự trơ trẽn để kiếm ăn nhờ văn chương.

Lê Quang Trang từng viết: “Càng lên cao người ta càng nhiều cơ hội/ Để bán đi danh dự của mình/ Có thể đấy là lỗ tai thuận nghe lời nịnh/ Có thể là đồng tiền dễ đến trong tay”. Ấy ấy, cẩn thận.... đừng nghe theo! Lê Quang Trang viết để khuyên người khác, chứ không phải dành cho chính mình đâu. Làm văn trộn lẫn làm ăn là khái niệm mỹ học mới, mà nhà phê bình Lê Quang Trang vừa phát hiện và nghiệm chứng sau chuyến viễn trình vào phương Nam được đồng nghiệp phương Bắc xưng tụng là “cuộc đào tẩu ngoạn mục” đấy nhé!

Cần dẫn chứng nữa không? Lê Quang Trang được mời làm giám khảo cuộc thi viết văn bia “Truyền thống cách mạng Sài Gòn – Gia Định” với thù lao 20 triệu đồng. Nói trắng ra, tư cách giám khảo ấy được thế chấp bằng cái ghế Chủ tịch Hội nhà văn TPHCM, chứ Lê Quang Trang có tên tuổi gì trong giới sáng tác đâu! Tuy nhiên, đầu óc Lê Quang Trang rất linh hoạt. Sau khi đã đọc hết bài dự thi của đồng nghiệp và thâu tóm được bao nhiêu lời hay ý tốt, Lê Quang Trang đùng đùng xin ra khỏi ban giám khảo. Để làm gì nhỉ? Để trả lại 20 triệu đồng cho thành phố, vì Lê Quang Trang có trái tim bao la cảm thấy mảnh đất đang cưu mang mình vẫn còn nhiều mảnh đời cơ nhỡ cần hỗ trợ số tiền ấy hơn chăng? Không, để Lê Quang Trang ứng thí, nhân cơ hội cuộc thi kéo dài thêm 2 tháng. Kết quả, Lê Quang Trang ẵm luôn cái giải thưởng 80 triệu đồng. Tài tình chưa, khôn khéo chưa, uyển chuyển chưa! Cũng một trận cầu, thổi hư còi rồi thì lao ra đá bóng, chứ không phải vừa đá bóng vừa thổi còi nhé! Ai dám bảo Lê Quang Trang đỉnh đỉnh đại danh nhà ta lại kém cõi nào!? Một người vừa lấy 20 triệu đồng ở vị trí giám khảo, lại lấy thêm 80 triệu đồng ở vị trí thí sinh trong cuộc thi ấy, thì thử hỏi dưới gầm trời này có mấy ai bì kịp Lê Quang Trang!?

Bài học làm văn trộn lẫn làm ăn của Lê Quang Trang, cực kỳ sâu sắc và cực kỳ nhân ái. Lê Quang Trang chính là tấm gương sáng chói lọi để các đồng nghiệp khác biết rằng văn đàn cũng là chốn có thể áp dụng mọi mánh khóe một cách hữu hiệu!

Vẫn còn hy vọng khởi sắc

Lê Quang Trang dù năng lực làng nhàng nhưng cũng từng đứng đầu nhiều tổ chức, như Trưởng ban báo Nhân dân Cuối Tuần, Tổng biên tập báo Đại Đoàn Kết. Những nơi ấy chỉ cần Lê Quang Trang giã từ, thì ai cũng mừng. Vì sao? Vì giai đoạn Lê Quang Trang cầm trịch thì chất lượng đã bị đẩy xuống tận cùng, nên bất kỳ ai thay Lê Quang Trang điều hành cũng làm cho tình hình trở nên sáng sủa hơn gấp năm, gấp mười.

Hội nhà văn TPHCM dưới sự dẫn dắt của Lê Quang Trang đã trở thành đơn vị mờ mịt nhất trong Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật TPHCM. Do đó, sau thời Lê Quang Trang, chắn chắn Hội nhà văn TPHCM sẽ khởi sắc thôi!

                                                               9-6-2015

Nguồn: http://lethieunhoncom.blogspot.com/2015/06/hoi-nha-van-tphcm-se-khoi-sac-neu-le.html

TIẾNG CƯỜI

ly nước trà bốc thơm

hương vị hấp dẫn người sành điệu

ly cựa mình chờ bàn tay chìa ra đón nhận            

mặt bàn nghiêng sóng sánh những tán trà

nghe tiếng chim thỏ thẻ

người đầu tiên bước vô phòng làm việc

mang điệu cười sảng khoái thành công

nhấp ly trà rồi khà một cái

mắt đảo quanh mọi người

thăm dò sự nhất trí cố hữu

cười và thở dài đan xen

chuông điện thoại leng reng

người thứ hai kịp thời có mặt

xòe bàn tay bắt khắp lượt

mặt cười tươi lời tâng bốc trườn ra

hớp một ngụm nước trà

nhìn thấy sự hài lòng của người đến trước

người thứ ba huyên thuyên bộp chộp

khen hai người ngượng đỏ mặt tía tai

còn bản thân vô duyên khôi hài

sẵn sàng móc túi lấy tiền mua tình cảm

cuộc trà sáng nay lãng mạn

con người và thời gian

ngày mai

ngày kia

ngày tiếng cười thấm thía

lão không gian chụp lại những khuôn hình

lưu giữ cho lý tưởng

xô lệch tự nhiên

những người uống trà lần lượt đứng lên

hậu vị tiếng cười thời gian chát đắng 

TRÂU

trâu sống ở rừng, đầm lầy, len lõi trong hang hố. trâu khinh bạt mọi thứ. mắt trâu trắng dã hung tợn. trâu rống lên ghê rợn

trời xui đất khiến, trâu về sống với đồng quê, sẻ chia gánh nặng trần gian. trâu đi cày đi kéo. trâu khỏe vượt lên chính mình, băng băng trên cánh đồng khô hạn, ngập úng

trâu cùng nhà nông làm ra hạt thóc củ khoai. bạc bẽo thay, trâu ăn rơm ăn cỏ. căng bụng, trong miên man trâu ợ ra nhai lại

hết ngày này đến ngày khác trâu nhai lại nhàm chán. trâu nảy sinh ý định đổi đời, không nhai lại nữa. trâu không gặm cỏ. trâu bắt đầu tập ăn cơm có thịt có cá

một ngày đẹp trời đầu óc trâu sáng láng

tiếng rống của trâu vo mãi vo mãi thành tiếng nói ú a ú ớ. đầu tiên trâu nói cho trâu nghe. lâu dần, trâu nói cho trời đất nghe. nói mãi nói mãi, giọng trâu tròn vành rền vang. trâu nói ở bờ đê bãi cỏ để gió thoảng qua. trâu nói vào micro để hò reo ở lại. cuối cùng trâu nói ra rã trên mây được truyền trong không gian vô tận

ngày trước, không gian trong lành nhiều oxy dễ thở. từ ngày trâu nói, không gian loãng ra, chứa chật âm thanh inh ỏi. không gian bịt tai mà vẫn thủng màng nhĩ. không gian bị điếc chẳng còn nghe trâu nói. những mĩ từ nhàu nát trâu thả vào không gian vất vưỡng

một ngày xấu trời đầu óc trâu choáng váng

bác nông dân bắt ách vào vai, trâu trở lại kiếp cày kéo. trâu trở lại dáng vai u thịt bắp. lúc này trâu mới thấy mình làm công việc đúng sở trường. không gian vui nhộn trở lại, cỏ cây xanh tốt. trâu thảnh thơi đứng ngẩng đầu nhe răng gọi gió

trâu nói một câu trước khi mất tiếng: đồ nhố nhăng, vơ vẩn

NVTPHCM- Sau khi Diễn đàn xây dựng Hội của báo Văn Nghệ TP.HCM đăng bài viết của nhà thơ Lê Tú Lệ mà trang NVTPHCM có đăng lại, nhà thơ Lê Quang Trang đã thay mặt Ban Thường vụ Hội Nhà văn TP.HCM có văn bản phản biện bài viết trên và đăng trên báo Văn Nghệ TP.HCM số ra hôm nay, 21.5.2015. Xin giới thiệu toàn văn bài viết đến các nhà văn và bạn đọc.

Nhà thơ Lê Quang Trang

Bàn tròn xây dựng Hội:

Không chỉ là tấm lòng chung chung

Tuần báo Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh, số 352 ra ngày 7.5.2015, có đăng bài viết “Hội Nhà văn thành phố cần lắm những tấm lòng” của tác giả Lê Tú Lệ (Hội viên Hội Nhà văn thành phố). Nghĩ rằng “trên tinh thần thẳng thắn, xây dựng”, như lời mở đầu chuyên mục, Ban Thường vụ Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh hoan nghênh và cảm ơn những góp ý của hội viên, với mong muốn có thêm nhiều điều bổ ích cho việc phát triển Hội. Tuy nhiên, sau khi đọc bài báo, chúng tôi thấy có một số nhận định thiếu khách quan, không thoả đáng, vì vậy xin trao đổi lại vài điều:

1. Nhân phê phán Hội Nhà văn thành phố, chị Lệ nêu việc Trung Quốc đưa giàn khoan HD 981 xâm phạm vùng biển thuộc đặc quyền kinh tế và quyền tài phán của Việt Nam ở biển Đông, yêu cầu mọi người phải biểu thị thái độ và lòng yêu nước theo cách “biểu dương lực lượng” chị nêu ra. Chị bảo Hội Nhà văn không làm như thế là “thụ động yêu nước”, không thể “thể tất”! Quả thật, đó là một suy nhận định nông nổi, chưa hiểu thấu công việc đối ngoại “vừa hợp tác vừa đấu tranh”, cần sự kiên quyết và tinh tế, theo đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Chúng tôi khẳng định Hội Nhà văn hoàn toàn không “bình chân như vại” như chị nhận xét mà có nhiều hoạt động tích cực trong sự kiện này, như cử hội viên tham gia các đoàn đi Trường Sa để viết về biển đảo, tổ chức để hội viên viết bài kiên quyết phê phán hành động sai trái của nhà cầm quyền Trung Quốc, trích tiền lương đóng góp vào quỹ “Vì Trường Sa thân yêu”, đồng thời cũng phê phán những hành động cực đoan sai trái mượn cớ “biểu tình yêu nước” để phá hoại tình hữu nghị và chính sách đối ngoại, đầu tư, mà chúng ta đã phải chấn chỉnh, như thực tiễn đã xảy ra trên địa bàn thành phố và một vài tỉnh lân cận. Chúng tôi cho rằng đây không chỉ là nhận định, quy kết không chính xác, thiếu tôn trọng tổ chức mà còn là sự xúc phạm tới những hội viên khác không hành động như kiểu chị muốn áp đặt!

2. Về công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng TP. Hồ Chí Minh” chị nhận xét rằng “Hội Nhà văn thành phố” chỉ là đơn vị “thêm vào cho phù hợp” (!). Sự thật là, ngay sau khi xuất hiện ý tưởng, từ bước sơ khởi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc học và Chủ tịch Hội Nhà văn đã bàn bạc nhiều lần về nội dung, cấu trúc công trình, tiêu chí tuyển chọn, dự thảo Đề cương, căn cứ theo sở trường của từng đơn vị để phân công nhiệm vụ, rồi mới thống nhất làm tờ trình lãnh đạo thành phố, đại diện lúc đó là đồng chí Nguyễn Thị Quyết Tâm, Trưởng Ban Tuyên giáo ký giao kết. Điều này không chỉ Hội Nhà văn mà Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc học là Giáo sư Mai Quốc Liên đều biết rất rõ. Cũng cần nói thêm Hội Nhà văn thành phố làm việc này vì tình yêu lớn với thành phố, những suy nghĩ sâu sắc tri ân các thế hệ hy sinh cho sự nghiệp cách mạng, xây dựng đời sống tinh thần cho công chúng thành phố, nhân 40 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, chứ hoàn toàn không đơn giản là để “phù hợp về thủ tục” như chị nông cạn nhận định. Lê Tú Lệ lúc đó ở Phòng văn hoá văn nghệ của Ban Tuyên giáo, là “cầu nối” giữa bên A và bên B, tưởng chị biết khá rành, thế mà không biết vì mục đích gì lại xiên xẹo đi như vậy?

3. Qua lập luận, chị còn cổ vũ cho những nhóm văn chương gọi là “ngoài luồng” và dẫn chứng “riêng trong nhân sự Ban chấp hành nhiệm kỳ trước đã có 02 người tự lập ra nhóm văn chương của mình”. Đây không phải là lúc bàn đến những nhóm văn học khác, nhưng với tư cách là một tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp thì nhiệm vụ trước hết của Hội nhà văn phải là đoàn kết, xiết chặt đội ngũ, nỗ lực sáng tạo để có được nhiều tác phẩm có giá trị cao, chứ không phải chia nhỏ để phân liệt. Là người trong tổ chức, chắc chị biết về nguyên tắc, quy chế thành lập hội, cần tự do mà phải chặt chẽ, nếu không sẽ là nguyên cớ hình thành những hội đoàn đi chệch tôn chỉ, chức năng, nảy sinh những kiểu như một vài tổ chức “độc lập” gần đây là rất nguy hại.

4. Chị Lệ có nói “thực lòng không thiết viết ra những dòng (của bài báo) này” và “vẫn còn coi mình là hội viên của Hội”, thì xem ra tình cảm và suy nghĩ với việc Hội lạnh nhạt thờ ơ và không tâm huyết gì. Từng là người có trách nhiệm với hoạt động Hội (khi ở Phòng văn hoá văn nghệ của Ban Tuyên giáo Thành uỷ), sao trước đây chị không góp ý, báo cáo lên cấp có thẩm quyền chỉ đạo uốn nắn kịp thời, nay lại công bố một bài báo như vậy. Chị Lệ có ý nhắc Hội nhà văn “cần lắm những tấm lòng”, điều đó chỉ đúng một phần, vì ở đây ngoài “tấm lòng” còn cần trí tuệ, ý thức chính trị, tính trung thực khoa học và sự nhạy cảm của người cầm bút nữa.

5. Cũng như nhiều hội chuyên ngành khác, Hội nhà văn thành phố đang trong quá trình tiến đến Đại hội lần thứ VII. Ban chấp hành Hội nhà văn khoá VI đã có các văn bản Báo cáo nhiệm kỳ vừa qua trình Đại hội. Những ưu điểm và khuyết điểm đều được soi rọi bởi cách nhìn nghiêm khắc, trung thực, không né tránh sự thật.

Chúng tôi cũng muốn nói thêm, người viết có thể sai, nhưng người biên tập, người chịu trách nhiệm cao nhất của tờ báo thì phải thận trọng, kỹ lưỡng. Văn nghệ TP. Hồ Chí Minh là cơ quan ngôn luận của Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật thành phố mà Hội Nhà văn thành phố là một thành viên, cùng chung một Đảng đoàn, sát tầng nhau trong một số nhà, chẳng lẽ không nắm được tình hình, lại cho đăng một bài báo như thế, mà trong thời điểm nhạy cảm sắp bước vào Đại hội, chắc chắn sẽ gây rắc rối phức tạp không đáng có. Rất mong Ban biên tập và các Cơ quan lãnh đạo xem lại và chấn chỉnh góp phần cho Hội nhà văn làm tốt nhiệm vụ của mình.

T/M BAN THƯỜNG VỤ

HỘI NHÀ VĂN TP. HỒ CHÍ MINH

Chủ tịch Hội

LÊ QUANG TRANG

Nguồn: nhavantphcm.com.vn

NVTPHCM- Nhà thơ Lê Tú Lệ hiện là Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận phê bình văn học nghệ thuật - Ban Tuyên giáo Thành uỷ TP.HCM. Với tư cách Hội viên Hội Nhà văn TP.HCM, chị vừa gửi tới Bàn tròn xây dựng Hội bài Hội Nhà văn thành phố - cần lắm những tấm lòng vốn đã đăng trên báo Văn Nghệ TP.HCM ngày 07.5.2015. Bài viết nặng phần khuyết nhẹ phần ưu về hoạt động Hội, có nhiều vấn đề cần tranh luận, nhưng vì tôn trọng ý kiến của hội viên nên trangNVTPHCM đăng tải toàn bộ bài viết trước khi có bài trao đổi lại…

Nhà thơ Lê Tú Lệ

Bàn tròn xây dựng Hội:

Hội Nhà văn thành phố - cần lắm những tấm lòng 

                                                                                                                                                LÊ TÚ LỆ

Cách đây đúng 15 năm, cũng những ngày này, trên trang báo này, trong mục diễn đàn góp ý xây dựng Hội, tôi có một bài viết nhan đề “Đừng để chúng tôi rơi vào khoảng không”. Lúc đó, Hội Nhà văn TP.HCM chỉ có khoảng 200 hội viên, luồng gió đổi mới đã thổi vào mạnh mẽ dù hội nhập quốc tế chỉ mới bắt đầu, nhưng cách quản lý và tổ chức hoạt động của Hội Nhà văn thành phố đã bộc lộ một số vấn đề cần phải trao đổi. Sau ba nhiệm kỳ đại hội, Hội Nhà văn thành phố đã phát triển lên nhiều, số lượng hội viên lên tới gần 420 người. Những cây đại thụ của nền văn học đất nước, niềm tự hào của văn học thành phố, hầu hết đã ra đi trong khoảng thời gian này (Viễn Phương, Bảo Định Giang, Anh Đức, Nguyễn Quang Sáng...). Bên cạnh đó, một thế hệ viết văn làm thơ trẻ thuộc lứa 8x, 9x đơm hoa kết trái khá nhiều nhưng thích ở “ngoài Hội” cũng không ít. Thị trường văn học của thành phố và cả nước cũng vô cùng phong phú, sôi động. Thế nhưng lề lối quản lý và phương thức tổ chức hoạt động của Hội Nhà văn thì vẫn như 20 năm về trước, thậm chí có mặt còn kém hơn.

               

Trước hết về vấn đề tổ chức hội. Nếu như “truyền thống” từ lúc thành lập Hội đến nay chỉ có 05 cơ quan chuyên môn nhất thiết phải duy trì là Hội đồng Văn xuôi, Hội đồng Thơ, Ban Lý luận phê bình, Ban Tổ chức hội viên, Ban Kiểm tra và vài nhiệm kỳ sau này có thêm Ban Sáng tác trẻ, Ban Câu lạc bộ (nhiệm kỳ 2010 – 2015 đã bỏ Ban này) mà mỗi Ban – Hội đồng chỉ có vài người thì với tốc độ phát triển và quy mô số lượng hội viên cùng mô hình tổ chức như vậy rõ ràng là bất kỳ một hội nghề nghiệp nào cũng không thể hoạt động hiệu quả được.

Kinh nghiệm các Hội khác như Hội Âm nhạc, Hội Mỹ thuật, Hội Nhiếp ảnh, Hội Kiến trúc sư, Hội Điện ảnh... cho thấy từ hai ba nhiệm kỳ trước khi con số hội viên vượt quá 300, họ đều phải chuyển mình, hình thành nên các chi hội. Chính các chi hội mới trực tiếp quản lý hội viên, thực hiện thu hội phí, theo dõi tình hình sáng tác, tác phẩm. Nhiều chi hội của các Hội này còn hoạt động rất mạnh, tự tổ chức đi thực tế sáng tác, triển lãm tác phẩm, biểu diễn giao lưu với các đơn vị, địa phương... và tất nhiên các kế hoạch hoạt động của chi hội đều trên cơ sở kế hoạch chung của Hội.

Hội Nhà văn không có hình thức chi hội nên mọi hoạt động của Hội chỉ còn là hoạt động của một nhóm nhỏ hội viên gần gũi nhiều với Ban Chấp hành mà thôi. Hội không nắm được trong một năm có bao nhiêu tác phẩm mới (hoặc tái bản) của hội viên toàn Hội, tổng lượng phát hành, thể loại gì; thu hội phí ai đến nộp thì nộp, không nộp cũng chẳng biết làm sao; hội viên không được tổ chức sinh hoạt nghề nghiệp định kỳ... Trong bài viết cách đây 15 năm khi góp ý cho Hội, tôi đã dùng từ “sa lông” để chỉ kiểu điều hành hoạt động này. Rất tiếc là gợi ý (góp ý) của tôi cách đây 05 năm về việc nên hình thành các chi hội, lãnh đạo Hội không quan tâm.

               

Vấn đề thứ hai là phương thức tổ chức hoạt động. Trong khi xã hội không ngừng phát triển, đặc biệt trong nền kinh tế thị trường có nhiều mối quan hệ thay đổi đến chóng mặt thì phương thức hoạt động của Hội Nhà văn thành phố không có thay đổi nào. Hoạt động của Hội hàng năm vẫn chỉ là xét đầu tư tác phẩm (mỗi bản thảo năm, bảy triệu), xét giải thưởng và xét kết nạp hội viên vào dịp cuối năm, tổ chức một trại sáng tác, in chung một hai cuốn sách (có năm không có cuốn nào), tổ chức một ngày thơ nguyên tiêu, có năm thêm một chương trình nhân kỷ niệm ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước theo chỉ đạo của lãnh đạo thành phố và một vài hoạt động đột xuất khác nhưng tất cả các công việc trên đều là việc “đến hẹn lại lên” và hoàn toàn trông vào nguồn kinh phí từ ngân sách cấp.

Tư tưởng thụ động, trông chờ vào tiền nhà nước là nét “đặc thù” của Hội Nhà văn thành phố, nhất là nhiệm kỳ này. Nếu như ở nhiệm kỳ trước Ban Câu lạc bộ của Hội còn tổ chức được vài buổi tọa đàm tác phẩm, bàn tròn văn học, các chương trình thơ phối hợp với một số đơn vị tài trợ thì nhiệm kỳ này hoàn toàn vắng bóng, hoạt động quảng bá tác phẩm cho hội viên gần như tê liệt, hoặc như nhiệm kỳ trước mỗi năm Hội còn tổ chức được 02 trại sáng tác do lãnh đạo Hội tự thân vận động tìm nguồn... Một ví dụ điển hình về tính thụ động, đó là khi Giàn khoan HD 981 của Trung Quốc xâm phạm vùng biển Việt Nam, cả nước sục sôi, văn nghệ sĩ thành phố cũng sôi sục. Sau đợt “biểu dương lực lượng” của văn nghệ sĩ tại Nhà hát thành phố do Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật thành phố tổ chức, hầu hết các Hội chuyên ngành đều hưởng ứng, tổ chức cho hội viên lên tiếng phản đối, quyên tiền ủng hộ Quỹ “Vì Trường Sa thân yêu – Vì tuyến đầu Tổ quốc” rất rầm rộ. Riêng Hội Nhà văn thành phố bình chân như vại, một số hội viên phải “đi ké” chương trình của các Hội để biểu thị thái độ và lòng yêu nước của mình. Thụ động trong công việc còn thể tất được, thụ động yêu nước có thể tất được không?

               

Trong khi một số Hội khác với tư duy năng động, họ đã chủ động tìm tòi các phương thức nhằm đẩy mạnh xã hội hóa – là xu thế tất yếu hiện nay, thì Hội Nhà văn của chúng ta vẫn như đang hoạt động trong thời bao cấp. Nhìn Hội Mỹ thuật thành phố có năm tổ chức được 10 trại sáng tác kết hợp triển lãm tác phẩm ở khắp các tỉnh, thành mà trong đó hết 09 trại từ nguồn xã hội hóa rồi nghó lại Hội mình thấy buồn quá! Thật xót xa khi thấy các tác phẩm tốt của anh chị em hội viên, nhiều tác phẩm đạt giải cao như các cuốn đạt Giải thưởng Văn học nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh 5 năm lần thứ nhất vừa qua hay cuốn tiểu thuyết của Văn Lê được trao Giải nhất 5 năm Bộ Quốc phòng vào đầu năm 2015, bị nhấn chìm trong biển sách văn học hàng chợ mà không có một động thái hỗ trợ quảng bá nào từ phía Hội. Việc quảng bá có thể là mở tọa đàm, bàn tròn văn học, tổ chức các buổi bình thơ giới thiệu tác giả - tác phẩm, nói chuyện chuyên đề tác phẩm cho sinh viên khoa văn các trường đại học hay dễ nhất là viết bài phê bình giới thiệu đăng trên các báo (có phải là việc của Ban Lý luận phê bình của Hội trong tình hình không còn Ban Câu lạc bộ để tổ chức các hoạt động bề nổi?)... nếu không giúp được cho việc bán sách thì ít ra cũng có những tác động nhất định đến công chúng, công luận.

Có cầu ắt phải có cung, tổ chức Hội không làm được những gì mà hội viên cần thì tất yếu “xã hội” sẽ làm thay. Việc hình thành hàng trăm nhóm văn chương này nọ “ngoài luồng” và trên mạng hiện nay là minh chứng. Chỉ riêng trong nhân sự Ban Chấp hành Hội nhiệm kỳ trước đã có 02 người tự lập ra nhóm văn chương của riêng mình!

Phương thức hoạt động của Hội xơ cứng và thụ động, vì sao? nguyên nhân nào? Có nhiều nguyên nhân nhưng tôi cho rằng vấn đề cốt lõi là tấm lòng của những người có trách nhiệm - là Ban Chấp hành Hội. Những việc tôi nêu ra đều đơn giản, dễ thấy và không khó làm. Các anh chị trong Ban Chấp hành Hội đều là những người có trình độ, có hiểu biết, có uy tín về nghề, một số còn rất tháo vát (tất nhiên ở các việc bên ngoài hoạt động Hội) nhưng để dành tâm huyết cho hoạt động Hội phát triển đi lên chẳng lẽ xa xỉ, khó khăn đến thế sao? Nói cho công bằng thì nhiệm kỳ vừa qua chỉ có một việc thể hiện sự chủ động của Ban Chấp hành, đó là cho ra đời và duy trì trang web dù chất lượng, nội dung của nó cũng còn có những cái phải góp ý thêm. Hội viên nào “nhớ Hội” thì dễ dàng vô đó để cảm nhận được rằng mình vẫn đang còn là hội viên. Đáng tiếc đã qua hết một nhiệm kỳ, trang web này vẫn hoạt động không phép dù lãnh đạo Thành ủy đã có văn bản chỉ đạo phải làm thủ tục cấp phép từ năm 2013. Còn công trình “Một thế kỷ văn học yêu nước, cách mạng Thành phố Hồ Chí Minh” - công trình “để đời” của Hội, lại do Giáo sư Mai Quốc Liên đề xuất và khi lãnh đạo thành phố ký Bản giao ước với vị Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quốc học phải thêm đơn vị phối hợp thực hiện là Hội Nhà văn thành phố để cho... “phù hợp”!

Có người nói Hội Nhà văn là cái “hội tư tưởng”, điều này không sai bởi diễn biến tư tưởng xã hội qua lăng kính văn học là rõ nét nhất, nhanh nhạy nhất, toàn diện nhất so với 7 loại hình nghệ thuật còn lại. Chăm sóc cái phần tư tưởng sáng tác của hội viên có trách nhiệm vô cùng quan trọng của tổ chức Hội. Tư duy lãnh đạo phát triển như thế nào, hệ quả phát triển sẽ như thế ấy, văn học không ngoại lệ.

Dù thực lòng không thiết viết ra những dòng này nhưng bởi lẽ tôi vẫn còn coi mình là hội viên của Hội, mong rằng những phân tích trên đây sẽ đóng góp được ít nhiều để Hội Nhà văn thành phố tự đánh giá lại mình một cách nghiêm túc, có những giải pháp khắc phục để phát triển đi lên.

TP.HCM, tháng 4.2015

Nguồn: nhavantphcm.com.vn

QUÊ TÔI

quê tôi uốn cong hình cánh cung

sông Đào sông nhà Lê buộc nghiêng vùng đất

căng phừng bắn đói nghèo và ngoại bang xâm lược

quê tôi mênh mông lúa khoai mướt mát

màu xanh vui reo giữa miếu cổ đền đài

giếng đầu làng như đôi mắt tinh anh

nhìn trước nhìn sau

nhìn ngang nhìn dọc

nhìn trời cao đất thấp

quê tôi vươn dài rộng sức vóc

cây gạo quê tôi cứ hè về hoa ngồi thắp lửa

đêm đêm trai gái chuyện trò

qua chiếc cầu tình yêu

chia tay

ngày mai lên đường ra mặt trận

sông nước quê tôi mùa trong mùa đục

những cánh buồm no gió ngược xuôi

chở miếng ăn

chở tình người ăm ắp

đến mọi nơi qua ấm áp câu hò

nhớ những ngày nhổ năn nhổ lác Nhã Đu, Bạch Thủy

những ngày phát rạ cuốc đất dọc Chiểm đồng Đôm

và đập đất đồng Bông đồng Chạ…

hè úp mặt ngoài đồng chân bơi trong nước bỏng

đông phơi mặt ngoài ruộng chân lội trong nước cóng

đổi gian nan lấy hạt thóc củ khoai

cánh đồng trâu bò đứng nhe răng thư giãn

đàn sáo tưng tưng hót trên cổ trên sừng

chim két vịt trời bơi trong Mau ngước nhìn cái nơm cái giậm

đàn cò rỉa lông soi bóng tự tình 

những đứa con quê tôi lớn lên trong ổ rơm ổ rạ trong sài lở nhóc nheo

vẫn hồn nhiên cười đùa bắt cua mò ốc

ăn không no mặc không ấm đi qua khó khăn nặng nhọc

dành dụm thời gian miệt mài sách vở

thoắt cái thành nhà khoa học nhà thơ …

ở Hà Nội, Sài Gòn và miền Trung Nam Bắc

làm rạng danh mảnh đất quê mình

Phúc Triền, quê tôi ân nghĩa nặng tình

dẫu trầm lặng cũng gồng mình qua biến đổi

biết bỏ qua những lỗi thời nông nổi

bay cao 

KHỈ VÀ RỪNG XANH

nếu may mắn khỉ đã khác

xa rừng xanh xa bầy đàn muông thú

xa những cú nhảy quyến rũ

để cày cuốc kiếm ăn

chịu bao nhiêu áp lực

tiếc không tiếc

đan xen

bầy đàn sinh sôi ở rừng xanh

quên mọi thứ thành loài khỉ

khuôn mặt

giữ nếp nhăn nhớ khổ cực

đôi tay

cho nhận đầy mánh khóe

cái đuôi

giấu kín vẫn lòi ra

rừng hẹp dần khỉ cũng ít đi

cây lưa thưa làm sao khỉ diễn xiếc

thiếu màu xanh núi rừng mỏi mệt

khỉ ngồi chờ đỏ đít

nhớ cái thời tiến hóa

khỉ thành gì hay thành khỉ thì hơn

hay bầy đàn thành tôn ngộ không

tiếng chim chon von

khỉ hoảng hồn giật mình tĩnh lại

nhảy trong khu rừng giấy

đu trên dự án đốt tiền

đến bao giờ mặt khỉ hết nhăn